Menu Home

Een drievoudige geleding van de mens

Notities uit ‘Het lichaam als instrument van de ziel’ van Walther Bühler

Leestijd ruim 4 minuten

Onze borstkas houdt het midden tussen onze starheid en beweeglijkheid en is de thuisbasis van ons voelen, zo betoogt Walther Bühler in ‘Het lichaam als instrument van de ziel’. Dit ritmische systeem is te onderscheiden van een ledematen-stofwisselingssysteem en een zenuw-zintuigstelsel. Deze drievoudige geleding vertoont een samenhang met ons zieleleven in een triade van denken, voelen en willen.

Door Leander Tijdhof

Hoofd in verstarde rust

Onze schedel, waarin de hersenen zitten, zondert zich gezien de plaats in ons lichaam af van de beweeglijkheid van de rest van het lichaam. Wanneer we vergelijkenderwijs naar de bouw van de schedel in verhouding tot ons lichaam kijken is er sprake van verstarring en rust. Die tegenstelling komt steeds op verschillende manieren in ons functioneren tot uiting.

Het allerfijnste dat de lucht in zich draagt wordt door het hoofd in ontvangst genomen. Ons zintuig-zenuwstelsel is daarin geconcentreerd. Zicht, reukzin, gehoor en smaak maken daarvan deel uit. Door het horen van bijvoorbeeld klanken gaan we een relatie aan met de wereld. Maar wat wij als last tot ons krijgen wijst het hoofd af.

Van de ontmoetingen met de wereld houdt het hoofd beelden vast. Die beelden zijn geen werkelijkheid meer maar zijn foto’s of schaduwbeelden van die werkelijkheid. Het hoofd draagt in de hersenen zo een rijkdom van beelden in zich. Daarmee maken wij dingen omdat we ons iets kunnen voorstellen. Omdat wij dit kunnen doen is het hoofd een scheppend deel van de mens.

Rijkdom van beelden voor creatie

Elk zintuigorgaan van het hoofd komt overeen met een deel van de hersenen waarin de indrukken steeds verder worden verwerkt. In die activiteit komen indrukken uit het beweeglijke leven om ons heen tot de grootst mogelijke rust. Daarmee doen de hersenen feitelijk afstand van de beweeglijke levendigheid.

Het wezen van de ons omringende wereld helderen we op met ons denken. Van die wereld zien we dankzij het denken de wetmatigheden. Bijzonder is dat het denken in staat is om een soort innerlijk oog te construeren. Dankzij het innerlijke oog krijgen beelden een nieuwe glans. Er ontstaat een innerlijk schouwen. Op die manier zijn wij in staat inzichten te ontwikkelen.

Een levend kunnen denken is een gezondmakende factor van het leven van de ziel. Omdat de wereld bestaat uit onze innerlijke en de uiterlijke wereld blijven we als een burger van twee werelden. Tot kijken geboren kan de pracht van de wereld ons immers overweldigen. Zeker in die ervaring is de ziel, als een bemiddelaar tussen geest en lichaam, te voelen.

Voelen steunt op adem en ritme

Het voelen geldt als een bemiddelaar tussen het denken en willen. En het voelen steunt op alles wat te maken heeft met adem en ritme. Naast een zintuig-zenuwstelsel en een ledematen-stofwisselingsstelsel hebben we ook een ritmisch stelsel. De borstkas als thuisbasis ervan houdt het midden tussen het hoofd en de ledematen.

Borstkas als thuisbasis van het voelen

De borstkas is als een midden tussen absolute starheid en absolute beweeglijkheid. Tussen die uitersten geldt een bevlogen rust waarin voelen tot een wasdom kan komen. Het ademen of pulseren erin bepaalt ons gevoelsleven. Het organisch uitrekken en samentrekken gebeurt in de borstkas van waaruit het ritme dan ook wordt aangestuurd.

Het menselijke proces van het willen ontplooit zich in ons hart. Het heeft een belangrijk aandeel in de kracht en in de samenhang van het ledematen- en stofwisselingsstelsel. Het hart slaat zorgvuldig gade wat er in ons lichaam gebeurt. Het hart is behalve een pomp ook een zintuigorgaan voor de bepaling van de bloedsomloop.

Krachten van het hart zijn ritme en harmonie

Van de beweging van het bloed en de toestand waarin het bloed zich bevindt kan het hart zich steeds een beeld vormen. Het proces van het maken van die voorstelling en het proces van het willen zijn in het hart verenigd. De grootste kracht van ons hart wordt bepaald door het ritme ervan.

Tussen vraag en aanbod van bloed moet het hart het midden houden. Om dit te kunnen doen is harmonie nodig. Die is te zien als een onbewuste zieleactiviteit waarin de kracht van voelen is verbonden met het ideaalbeeld van de mens. Die mens houdt steeds het midden tussen hartelijke openheid enerzijds en ontvankelijkheid en het ‘met hart en ziel’ iets doen anderzijds.

De ziel werkt samen met het lichaam. Ons zieleleven in denken, voelen en willen wordt met dat lichaam ontwikkeld. De wilsontplooiing van de acterende ziel ontvlamt in ledematen en stofwisseling. Het zijn de verbrandingsprocessen in de spieren die de ziel toegang tot de stoffelijkheid van het leven brengt. Daardoor wordt onze fysieke kracht mogelijk gemaakt.

Waar spieren zijn huist het willen

Bij ons willen is de totale mens steeds betrokken. Onze fysieke kracht moet op maat zijn en daarom moeten we ons iets kunnen voorstellen. Waar spieren zijn huist de wil. De onbewuste wil is actief daar waar we de werking niet in de hand hebben zoals in de darmen, de maag en de lever.

In de beweeglijkheid van het gebied beneden het middenrif werken wilskrachten die in de organen verankerd zijn. Behalve in het stofwisselingsstelsel vinden we de activiteit van het willen terug in onze ledematen.

De wil kan traag en snel verlopen. In de stofwisseling kunnen die elementen van de wil elk grote gevolgen hebben voor onze gezondheid of ziekte. Op die manier verhoudt de wil zich tot ziekten die in onze lineaire tijd moeilijk te overzien zijn. Willen is een deel van de triade van denken, voelen en willen waaruit ons zielenleven bestaat dat bewust of onbewust verlopen kan.

Literatuur

Walther Bühler, ‘Het lichaam als instrument van de ziel’, Uitgeverij Christofoor, Zeist, 1983

Aantekening

Met dank aan auteur en haptotherapeut Wim Laumans voor zijn schenking van het boek aan Stichting Hapsis Utrecht.

Annotatie

Drs. Leander P. Tijdhof, ‘Een drievoudige geleding van de mens’, https://haptonomiehaptotherapie.com/2017/11/02/een-drievoudige-geleding-van-de-mens/, Kennisweb haptonomie, Stichting Kenniscentrum Haptonomie Hapsis Utrecht (2 november 2017)

Categorieën:Geen categorie

Stichting Hapsis Utrecht