Zijn in de bevestiging

Notities bij ‘Bevestigen – De visie van dr. Anna Terruwe’ door Octavia E.L. (Okkie) van Breemen

Leestijd ruim 3 minuten

Aan de hand van oorspronkelijke gegevens beschrijft Okkie van Breemen in haar dit jaar verschenen boek ‘Bevestigen’ het leven en het levenswerk van psychiater Anna Terruwe. Kernachtig wordt hier stilgestaan bij het beeld van de frustratieneurose dat Terruwe ontwikkelde en de rol van effectiviteit daarin. Daartegenover plaatste Terruwe de affectiviteit en daaraan koppelde zij het begrip ‘weerhoudende liefde’. Daaruit kan bevestiging als een zijnskwalificatie ontstaan. Uit haar bevestigingsleer ontstond langzamerhand een ‘mondiaal mensbeeld’ als ware het een nieuwe maatschappijvorm. Daarmee geldt het werk van Anna Terruwe als van een wel zeer treffend idealisme.

Door Leander Tijdhof

Verdrongen gevoelens in leven integreren

Met haar beschrijving van de frustratieneurose heeft psychiater Anna Terruwe een beeld toegevoegd aan de psychoneurosen zoals die door Sigmund Freud eerder werden beschreven. Ze kwam tot haar beschrijving door ervaringen in haar praktijk. De frustratie van een natuurlijk verlangen naar bescherming en tederheid ligt aan het beeld van de frustratieneurose ten grondslag.

In zijn beschrijvingen gaat Freud ervan uit dat neurosen ontstaan door verdringing van een gevoel door een ander gevoel en dat dit onder invloed van onze moraal gebeurt. Zo kan, is zijn theorie, lust omslaan in angst. Met de psychotherapie van Anna Terruwe worden verdrongen gevoelens geïntegreerd in het leven van de patiënt. Zo worden ze zichtbaar waardoor verstand en vrije wil regie krijgen.

Effectiviteit en affectiviteit

Terruwe’s beeld van de frustratieneurose heeft te maken met effectiviteit. Het laatstgenoemde begrip wordt opgevat als een geïsoleerde nuttigheidsstreving. Onder druk wordt door de mens daarin geprobeerd iets te bereiken voor zichzelf dat niet het eigen welzijn dient. Tegenover effectiviteit staat affectiviteit waarin de mens toegewend is tot de ander of het andere.

Een kernbegrip in de visie van Anna Terruwe is ‘weerhoudende liefde’. De weerhouding houdt in dat daden niet gesteld worden die gesteld zouden kunnen worden omdat de ander die niet kan bevatten. Bij frustratie kan er immers niet van worden uitgegaan dat de ander geven of nemen kan. Verlangen wordt in weerhoudende liefde dan ook nimmer uitgedrukt.

Eenheidservaring is een sleutel tot geluk

De liefde als een eenheidservaring is een sleutel tot menselijk geluk. Terwijl tussen mensen ieder zichzelf blijft kan de ene mens zich afstemmen op de ander en omgekeerd waarmee een bevestiging ontstaat. In de door Terruwe benoemde zijnskwalificatie van de bevestiging speelt goedheid ten opzichte van elkaar een cruciale rol omdat die anders niet kan ontstaan.

De bevestiging is een zijnskwalificatie

In de zijnskwalificatie van de bevestiging verschijnt liefde in ons aan de ander. In die sfeer mag de ander zijn zoals hij is om te kunnen worden wie hij is maar nog niet kan zijn. Zo draagt Terruwe’s bevestiging het kenmerk van weerhoudende liefde in zich. De bevestiging is de erkenning van het goede waarbij het er dus niet om gaat het goede te geven dat er niet is.

Een gebrek aan bevestiging door anderen leidt zeker tot zelfbevestiging. Het gaat daarbij om een poging om de eigenwaarde door eigen toedoen en ten overstaan van anderen te bewijzen. Er ontstaat een drang anderen te passeren, te kleineren en te intimideren. De kern van het gedrag is dat de ander ontkend wordt. Zelfbevestiging geldt als een verwrongen levenshouding.

Bevestigingsleer is ook maatschappelijk

Uit haar bevestigingsleer leidt Anna Terruwe en ‘mondiaal mensbeeld’ af. Het is een maatschappijvorm waarin de mens tot geluk komt. Mensen kiezen daarin voor een affectieve manier van bestaan als tegenhanger van de effectieve bestaanswijze. Om die maatschappij te kunnen realiseren is ‘weerhoudende leiding’ nodig. Die weerhoudende leiding is vergelijkbaar met het begrip ‘weerhoudende liefde’.

Voor de weerhoudende leiding is het luisteren met respect, meedenken en meevoelen met de ander nodig. Om ‘pedagogische verwaarlozing’ te voorkomen zal ingrijpen nodig zijn. Het mag niet worden nagelaten, stelt Terruwe, om de ander op fouten te wijzen zodat er geen verwaarlozing ontstaat. In die situatie ontstaat een niet-bevestigd leiderschap waarmee we nog vaak geconfronteerd worden.

Literatuur

Octavia E.L. van Breemen, ‘Bevestigen – De visie van dr. Anna Terruwe’, Berne Media, Heeswijk Dinther, 2017

Eerdere items

Drs. Leander P. Tijdhof, ‘Een opening naar de wereld’, https://haptonomiehaptotherapie.com/2017/03/11/een-opening-naar-de-wereld/, Kennisweb haptonomie, Stichting Kenniscentrum Haptonomie Hapsis Utrecht (11 maart 2017).

Drs. Leander P. Tijdhof, ‘Zoeken naar de goedheid’, https://haptonomiehaptotherapie.com/2016/12/10/zoeken-naar-de-goedheid/, Kennisweb haptonomie, Stichting Kenniscentrum Haptonomie Hapsis Utrecht (10 december 2016).

Drs. Leander P. TIjdhof, ‘Goedheid als wezen van contact’, https://haptonomiehaptotherapie.com/2016/07/03/goedheid-als-wezen-van-contact/, Kennisweb haptonomie, Stichting Kenniscentrum Haptonomie Hapsis Utrecht (3 juli 2016).

Drs. Leander P. Tijdhof, ‘Vruchtbaarheid van openheid’, https://haptonomiehaptotherapie.com/2016/06/14/vruchtbaarheid-van-openheid/, Kennisweb haptonomie, Stichting Kenniscentrum Haptonomie Hapsis Utrecht (14 juni 2016).

Annotatie

Drs. Leander P. Tijdhof, ‘Zijn in de bevestiging’, https://haptonomiehaptotherapie.com/2017/11/29/zijn-in-de-bevestiging/, Kennisweb haptonomie, Stichting Kenniscentrum Haptonomie Hapsis Utrecht (29 november 2017)