Menu Home

Voelend denken uit de onderbuik

Notities voor haptonomie uit ‘Onderbuik – nieuw licht op redelijkheid’ van Marte Kaan

Leestijd ruim 2 minuten

In ons oordelende vermogen worden emoties dikwijls onderschat en meestal worden die gezien als een deel van de onderbuik. Maar om te kunnen oordelen blijkt een gezonde emotionele huishouding belangrijker dan we geneigd zijn te denken. Met een ‘redelijkheid van de onderbuik’ stuiten we op een redelijkheid die doorleefd is. Een redelijkheid die bestaat uit denken en voelen.

Door Leander Tijdhof

Voelen is een manier van denken

Het klinkt misschien gek maar, zo haalt Marte Kaan de filosofe Martha Nussbaum aan, voelen is een manier van denken. Emoties zijn volgens de filosofe complexe, vage onderdelen in onze redeneringen die in ons oordelende vermogen thuis horen. Wat opvalt is dat mensen de enige emotionele wezens zijn die niet emotioneel willen zijn, zo merkt Nussbaum op.

Een doorleefde, completere redelijkheid dan de hedendaagse beleving ervan vinden we in de werken van filosoof Erich Fromm. Als mensen zich weten te bevrijden van macht en alwetendheid zijn we in staat tot een redelijk oordeel. De bevrijding van de kinderlijke droombeelden over macht en alwetendheid is een proces naar ‘ootmoed’. Wanneer die bereikt is en gecommuniceerd wordt is liefhebben mogelijk.

Ootmoed maakt liefde mogelijk

Voor ons proces naar een daadwerkelijk liefhebben is een ‘redelijk geloof’ nodig. Kaan verhaalt dat dit geloof volgens Fromm geworteld is in een eigen denken en voelen. Het vereist emotionele vaardigheid om tot ontwikkeling van een redelijk geloof te komen. Met de vaardigheid wordt geleerd dat de onderbuik ertoe doet in onze verbinding met de wereld.

Verandering wordt alleen bereikt als intellectuele kennis ook affectieve kennis is, zo haalt Kaan filosoof Spinoza aan. Die laatstgenoemde kennis kan alleen ontstaan wanneer we onze eigen onredelijkheid hebben ervaren en doorleefd. Zo ontstaat oog voor de redelijkheid van de ander en komen wij met de ootmoed van Fromm tot een echt redelijke en liefhebbende manier van handelen.

Redelijkheid is relationeel

Redelijkheid speelt een stuwende rol in liefde. Op den duur doen we in elke relatie een beroep op redelijkheid omdat onze verliefdheden overgaan. Het is een redelijkheid die niet leidt tot een maakbaarheid op basis van ons denken maar een redelijkheid die ontstaat in een relatie tussen denken en voelen en die gesitueerd is in de onderbuik.

Volledige ontwikkeling van redelijkheid kan niet los gezien worden van spiritualiteit. Voor Fromm zijn redelijkheid en spiritualiteit dan ook geen aparte begrippen maar is het laatste een onderdeel van het eerstgenoemde begrip. Redelijkheid is in zijn optiek dus spiritueel.

Literatuur

Marte Kaan, ‘Onderbuik – nieuw licht op redelijkheid’, Ambo|Anthos uitgevers, Amsterdam, 2017

Dankzegging

Dank aan Tsjerk Holtrop van Tsjerk Holtrop – ontwerp

Annotatie

Drs. Leander P. Tijdhof, ‘Voelend denken uit de onderbuik’, https://haptonomiehaptotherapie.com/2018/08/05/voelend-denken-uit-de-onderbuik/, Kennisweb haptonomie, Stichting Kenniscentrum Haptonomie Hapsis Utrecht (5 augustus 2018)

Categorieën:Geen categorie

Stichting Hapsis Utrecht