De wetenschap is geen mening en geen absolute waarheid. Maar wat is het dan wel?

Rob Wijnberg, ‘De wetenschap is geen mening en geen absolute waarheid. Maar wat is het dan wel?’, https://decorrespondent.nl/10384/de-wetenschap-is-geen-mening-en-geen-absolute-waarheid-maar-wat-is-het-dan-wel/3848092792896-7edd3f0e, De Correspondent (9 augustus 2019)

Wetenschap: waarschijnlijkheid en rechtvaardiging

Hoe meer onze schermen zich vullen met nepnieuws, desinformatie, trollenlegers, deepfakes, complottheorieën en liegende politici, des te meer de behoefte groeit aan het enige werkzame medicijn: waarheid. (…) Net als ieder belangrijk debat – immigratie, Europa, identiteit –, is ook de strijd om deze waarheid gepolariseerd. Zwart-wit. Voor-tegen. Waar-onwaar. (…) Rond de zeventiende eeuw, toen de moderne wetenschap als methode ontstond, was het onderliggende geloof: de werkelijkheid ligt buiten de mens en de wetenschap is een manier om die realiteit weer te geven. (…) Dit wereldbeeld is bekend komen te staan als de spiegeltheorie. (…) Dit wereldbeeld hebben we vooral te danken aan de Franse filosoof René Descartes (1596-1650), die een harde scheiding introduceerde tussen lichaam en geest, tussen de fysieke wereld en de mentale wereld en daarmee tussen de wereld buiten ons en onze ervaring ervan. (…) Waarheid draaide om het zoeken naar ‘overeenstemming met de werkelijkheid buiten ons’. (…) Descartes betwistte de betrouwbaarheid van onze zintuiglijke waarneming. (…) Kant liet zien: er moet iets in onze geest zijn dat voorafgaat aan de ervaring – iets wat die ervaring mogelijk maakt. Oftewel: het rijtje ‘werkelijkheid > ervaring > kennis’ is incompleet. Het is eerder: ‘werkelijkheid/menselijke geest > ervaring > kennis’. (…) Zo brokkelde langzaam het idee af dat waarheid ‘overeenstemming met’ of ‘een correct plaatje van’ de werkelijkheid was. En daarmee werd ook het idee van wetenschap als puur een methode om te vinden wat buiten ons ligt meer en meer onhoudbaar. (…) Uitspraken als ‘wij zoeken eerst de feiten en vormen dan pas een mening’ zijn een echo van het oude paradigma: alsof feit en mening volledig uit elkaar te houden zijn. Iets waar Kant filosofisch korte metten mee maakte. (…) ‘Er zijn geen feiten, slechts interpretaties’, vatte Nietzsche (…) ooit samen. (…) De meeste wetenschappers zien hun methode al lang niet meer als een buitenmenselijke zoektocht naar de realiteit zoals die is. (…) Wetenschap biedt geen objectieve zekerheid, zoals Descartes hoopte, maar evenmin ‘slechts interpretaties’, zoals Nietzsche provoceerde. (…) Moderne wetenschap spreekt een andere taal. (…) Die van waarschijnlijkheid en rechtvaardiging. (…) De wetenschap weet namelijk dat ze in fundamentele zin onzeker is. (…) Wetenschap geeft geen definitief uitsluitsel – en kan toch dingen uitsluiten.



Categorieën:Geen categorie