Het antwoord op stress, klimaatverandering en alles ertussenin: weerbaarheid en veerkracht

Lynn Berger, ‘Het antwoord op stress, klimaatverandering en alles ertussenin: weerbaarheid en veerkracht’, https://decorrespondent.nl/10607/het-antwoord-op-stress-klimaatverandering-en-alles-ertussenin-weerbaarheid-en-veerkracht/3930731919708-2799ca3f, De Correspondent (12 oktober 2019)

Resilience door idee van complexiteit

In het denken over klimaatverandering is resilience – in het Nederlands wordt het zowel ‘veerkracht’ als ‘weerbaarheid’ genoemd, of gewoon ‘resilience’ – een sleutelwoord. (…) Resilience komt uit het Latijn  – resilire betekent ‘terugspringen’. (…) In de afgelopen decennia migreerde de term naar andere academische takken van sport, maar ook naar beleidsstukken van bijvoorbeeld de Verenigde Naties, de Wereldbank, en de Europese Commissie. (…) De opmars van resilience gaat hand in hand met het idee dat de wereld steeds complexer wordt. (…) Het klimaatdebat is zeker niet de enige arena waarbinnen weerbaarheid en veerkracht – het vermogen van iets of iemand om na tegenslag te herstellen, terug te veren, en dóór te gaan – worden nagejaagd. (…) Wat voor militairen geldt, geldt voor gewone burgers net zo goed. Al vanaf hun vierde kunnen kinderen terecht bij allerhande weerbaarheidscursussen, waar ze leren ‘voor zichzelf op te komen’ en bijvoorbeeld les krijgen in sociale vaardigheden. (…) Wie weerbaar is, is alert en buigzaam maar ook sterk, gepantserd: als een militair, maar dan met een innerlijk harnas, een harnas opgetrokken uit vaardigheden en karaktertrekken. (…) Daarnaast zijn er aanwijzingen dat veerkracht en weerbaarheid in elk geval deels te trainen zijn, bijvoorbeeld met behulp van mindfulnessmeditatie (het zal eens niet!). (…) Net als het immuunsysteem, is de achterliggende gedachte, heeft mentale weerbaarheid blootstelling nodig om zich optimaal te kunnen ontwikkelen. (…) Inmiddels zeggen critici dat resilience een modekreet is geworden. (…) De permanente dreiging waaraan weerbaarheid en veerkracht hun status ontlenen, is een ander aspect waar critici van het begrip hun pijlen op richten. (…) Resilience is immers vooral een sleutelwoord voor wie zich erbij heeft neergelegd dat crisis de status quo is, en dat individuen zich dus wel moeten weren tegen hoge werkdruk, mogelijke aanslagen en extreme weersomstandigheden – in plaats van dat ze iets ondernemen om die werkdruk te verlagen of de klimaatverandering binnen de perken te houden. (…) In haar vlijmscherpe essay (…) beschrijft sociaal geograaf Kristina Diprose (…) hoe, in het vertoog rondom resilience, de verantwoordelijkheid voor welzijn bijna altijd bij het individu wordt gelegd. Net als gezondheid en geluk. (…) Wie het over resilience heeft (…) kan het over flexibele, gepantserde individuen hebben. Maar ook over sterke gemeenschappen. (…) Zo bezien gaan weerbaarheid en veerkracht dus minder over zelfredzaamheid, stoerheid, alertheid en gebalde vuisten, en meer over dat wat ons als individu misschien kwetsbaar maakt, maar als groep sterk. (…) Draai het concept een kwartslag, en resilience heeft alles te maken met afhankelijkheid, met wisselwerking en verbondenheid.