Hoe de darmen de stelling van Descartes nuanceren

Notities voor de bewegingswetenschappen op basis van ‘De mooie voedselmachine’ door Giulia Enders

Leestijd ruim 3 minuten

De mooie voedselmachine die Giulia Enders beschrijft, de darmen, maken deel uit van het spijsverteringskanaal dat de schrijfster uitvoerig behandelt. Kenmerkend van de spijsvertering is dat we iets van wat ons onbekend is weten te veranderen in iets dat van onszelf is. Deze tekst gaat speciaal in op de relatie tussen darmen en hersenen zoals Enders in haar boek heel leesbaar en met humor beschrijft.

Door Leander Tijdhof

De relatie tussen darmen en hersenen is een groeiend gebied van onderzoek. De nog slechts honderden onderzoeken die er tot nu toe zijn gedaan gaan vooral over de manier waarop de darmen gezondheid en welzijn beïnvloeden. De darmen zijn zo belangrijk omdat die ongeveer tweederde beslaan van ons immuunsysteem. Bovendien maken de darmen meer dan twintig eigen hormonen aan.

Rol hersenen beperkt tot coördinatie

Ons ‘ik’ blijkt uit meer te bestaan dan alleen ons hoofd. Daarbij moet aangetekend dat de enige reden waarom mensen hersenen hebben in de mogelijkheid tot bewegen ligt, stelt Enders vast. Uit de hersenen worden spieren aangestuurd. Beweging zorgt ervoor dat mensen een mogelijkheid hebben om tot verandering te komen. Onze hersenen coördineren de zintuigen waarmee die ervaring wordt opgebouwd om aan beweging te doen. De coördinerende taak is weliswaar bijzonder maar beperkt.

Ons ‘ik’ bestaat uit hoofd en buik

De werking van de darmen kan ons leren dat het ‘ik’ meer is dan de hersenen alleen. Het darmgebied bestaat onder andere uit heel veel soorten zenuwen met alles wat daarbij komt kijken zoals specifieke bekleding van die zenuwen. Daarom worden die inmiddels aangeduid met het begrip ‘darmhersenen’. Zo kan ons buikgevoel bepalen hoe het met ons gaat. Al met al mag met de verhandeling van Giulia Enders duidelijk zijn dat ons ‘ik’ uit hoofd en buik bestaat.

9200000030698584__53387_zoom

Darmen zijn grootste sensorische orgaan

Signalen uit de darmen komen terecht in diverse delen van de hersenen. Het zijn ook de delen die verantwoordelijk zijn voor de verwerking van emoties, het gevoel van het eigen ‘ik’, onze angsten en zelfs onze moraliteit, motivatie en ons geheugen. De zenuw nervus vagus blijkt de belangrijkste en snelste weg te zijn vanuit de darmen naar de hersenen. Zo wordt een sterke signaalfunctie onderhouden tussen deze delen van het lichaam. Darmen gelden in het lichaam als het grootste sensorische orgaan.

Darmen nopen tot aanvulling op Descartes

Darmonderzoek van deze tijd zorgt ervoor dat er serieuze vraagtekens gezet kunnen worden bij de befaamde vaststelling van René Descartes; ‘Ik denk, dus ik besta’. Elke informatie uit het lichaam, ook uit de darmen, blijkt gezien te kunnen worden als een soort pixel van een foto die met andere pixels een totaalbesef, als van een foto, van het ‘ik’ vormen. De foto is een soort landkaart van gevoelens. Met die foto, die tot stand komt in de insula, hebben we de mogelijkheid om onze bewegingen als het ware te plannen. Alle foto’s draaien uiteindelijk in een soort film van het eigen ‘ik’. Daarmee zou de uitspraak van Descartes eigenlijk ‘ik voel, ik denk en dus besta ik’ hebben moeten zijn.

Darmbacterien hebben een geleidelijk effect

Bij chronische darmproblemen maar ook ondervoeding, overgewicht, psychische aandoeningen en depressies blijkt er altijd sprake van een veranderde verhouding in de bacterien. De relatie tussen ons ‘zijn’ en micro-organismen is dus sterk. Micro-organismen worden ook wel microbiotica genoemd. De term betekent letterlijk ‘klein leven’. Bacteriën kunnen bij mensen niet voor plotselinge verandering van stemming zorgen maar hebben, zo wijzen onderzoeken uit, een geleidelijk effect.

Rol darmen bij gevoelens en spanning

Bij het gevoelens van spanning bestaan er aanwijzingen dat bacteriën daarop van invloed zijn. De betrokkenheid van de darmen bij stress, gepieker en woede zou ongeveer tien tot vijftien procent bedragen. De informatie die de darmen doorgeven aan de hersenen draagt mogelijk bij aan stemmingen. De vraag die in de komende tijd beantwoordt kan worden heeft te maken met in hoeverre vormen van nare gevoelens met een bepaalde werking van de darmen voorkomen zouden kunnen worden.

Literatuur

Giulia Enders, ‘De mooie voedselmachine’, Uitgeverij Luitingh-Sijthoff, Amsterdam, 2019