Hoe afstand scherpe beelden schept

Notities voor de bewegingswetenschappen bij ‘Tegenwoordig heet iedereen Sorry’ van Bart Moeyaert

Leestijd ruim 2 minuten

‘Tegenwoordig heet iedereen Sorry’ begint met het beschrijven van een afstand tussen de hoofdpersoon Bianca en haar vader en zijn partner. Ze vinden Bianca onhandelbaar en daarom willen ze de bezoekregeling aanpassen, vertelt de moeder van Bianca aan haar. Het verhaal dat zich daarop ontvouwt duurt maar een dag.

Door Leander Tijdhof

Het is een geschapen afstand die Bianca in elke beschreven situatie in het boek weet te handhaven. Pas aan het eind van het boek probeert ze de distantie te gaan beslechten. Ze houdt het gevoel van betrokken afstand die versterkt wordt door een innerlijke dialoog met tegenstellingen: ‘Ik wil niet dat je denkt dat ik boos ben, maar ik vind het niet erg dat je denkt dat ik boos ben’. Een betrokken afstand is het waarmee de kinderlijkheid van de puber overstegen dreigt te worden.

De betrokken distantie van Bianca tot bijna alle situaties die zich voordoen leidt tot analyses op het niveau van een diepte-scherpte. De beelden die worden opgeroepen door schrijver Bart Moeyaert zijn als een familieopstelling van de generaties die zich nu aan Bianca voordoen.

Dat de schrijver zich feitelijk bezighoudt met een vorm van systemisch werken in ‘Tegenwoordig heet iedereen Sorry’ blijkt ook uit het feit dat hij een vriendin van Bianca haar moeder ten tonele voert. Deze vriendin, Billie, speelt in de bekende tv-serie ‘Hier bij ons’. De introductie ervan leidt tot een nieuwe dramatische en beschouwende lijn in het meesterwerk. Televisie, als een letterlijk ver-zien, is een beschouwende vorm waarin beelden immers hun werk doen. In die vorm wordt de familieopstelling van ‘Tegenwoordig heet iedereen Sorry’ benadrukt.

sorry

Iets minder beschouwend en iets meer deelnemend is Bianca in de relatie tot haar jongere broer die bevriend is met het zoontje van actrice Billie. Maar het blijft bij ver tasten, lijkt het, waarbij het tot dieperliggend contact nimmer komt. Wanneer het bij Bianca tot contact lijkt te komen is er de inbreuk van een ander tot haar innerlijke wereld. Zo wordt ze sterk aangesproken door een opmerking van Billie dat ze zo goed kan zwijgen waardoor ze ‘vanzelf’ haar wenkbrauwen omhoog brengt, schrijft Moeyaert.

Vergelijkingen tussen werkelijkheden, zoals in de verhouding tussen de televisieserie en wat er in het verhaal van Bianca zelf gebeurt, zijn troef in ‘Tegenwoordig heet iedereen Sorry’. De schrijver van het boek lijkt die te gebruiken om Bianca in haar kinderlijkheid te houden. Als de vergelijkingen er niet zouden zijn zou Bianca wellicht kunnen behoren tot de filosofen van onze tijd.

Bianca’s betrokken maar afstandelijke observatie, waarbij zij haar eigen onhandelbaarheid blijkens het slot van het boek ook nog onder ogen lijkt te zien, maakt het boek van Bart Moeyaert tot een meesterwerk zonder weerga. Met het weergeven van Bianca’s werkelijkheid wordt het blijkbaar mogelijk verbindingen te maken met beelden die losstaan van de enkelvoudige platheid van alledag. Met Moeyaert’s boek ontstaat zo vanuit tele-visie een inzicht.

Literatuur

Bart Moeyaert, ‘Tegenwoordig heet iedereen Sorry’, Querido, Amsterdam – Antwerpen, 2019

Dankzegging

Tsjerk Holtrop – ontwerp