Notities naar aanleiding van ‘Het mysterie van de hersenstam’

De psyche

  • Wordt gevormd door het instinct vanuit de hersenstam en het verstand vanuit de hersenschors (cortex)
  • Herbergt instincten die niet meer ongehinderd tot het bewustzijn doordringen
  • Het denken abstraheert de werkelijkheid waarmee elke gedachte er altijd naast zit
  • Herbergt concentratie en aandacht
  • De mens maakt de laatste decennia een kentering in bewustzijn door waarin samenhang als belangrijker wordt beschouwd dan afzonderlijke delen
  • De zoekende samenhang tussen psyche en lichaam leidt, klaarblijkelijk, tot een toenemende verbinding met spiritualiteit

De hersenstam

  • Kenmerkt de eerste fase van het mensenleven
  • Is een voedingsbodem voor de cortex waarmee een probleem sneller wordt gedetecteert
  • Omvat het limbisch systeem (zetel van emoties) en het verlengde ruggenmerg (zetel van vitale functies zoals ademhaling, slaap en hartslag)
  • Wordt door de mens kunstmatig gespleten van de cortex
  • Het limbisch systeem (‘limbus’ betekent ‘rand’) ligt anatomisch gezien om het verlengde ruggenmerg heen
  • Het limbisch systeem heeft mede te maken met beelden waarin dromen de oorsprong vinden
  • Onder andere kunsten in het bijzonder het muzikale vermogen bevindt zich sterk in het limbisch systeem

De cortex

  • Kenmerkt de tweede fase van het mensenleven
  • Herbergt het verstand en beslaat ongeveer 85% van de herseninhoud
  • Overwoekert anatomisch gezien de hersenstam
  • Splijt de mens kunstmatig van de hersenstam
  • Zorgt ervoor dat instincten verfijnd worden tot emoties die gecensureerd kunnen worden
  • Kan de weg vrijmaken voor contact met diepere impulsen vanuit de hersenstam
  • Herbergt bewustzijn maar dat bewustzijn is niet nodig om gedrag te sturen
  • Ondersteunt en verstoort processen van ademhaling
  • Werkt ademhalingsoefeningen tegen waardoor spanningen ontstaan
  • Polariseert de nacht ten opzichte van de dag
  • Heeft enigszins vat op slaap omdat die daarvoor controle moet verliezen
  • Raakt bij slaapproblemen afgesneden van impulsen van de hersenstam
  • Begrijpt wat concentratie is maar niet wat aandacht is omdat aandacht geen begrip maar een gewaarwording is
  • Moet ten behoeve van een gewaarwording van aandacht meewerken aan verlaging van bewustzijn

Emotioneel en zintuiglijk

  • Balans tussen hersenstam en cortex kenmerkt de derde fase van het mensenleven waarmee een aandachtvolle houding ontstaat
  • Op lichamelijke fundamentele functies (ademen, slapen etc.) waarmee emoties gepaard gaan hebben we met ons verstand en dus onze wil geen greep
  • Gevoelens laten zich nimmer verdringen en duiken stelselmatig op als lichamelijk ongemak (‘conversie’)
  • Onbewust voelen en het genieten uiten zich in ademhaling
  • De regulatoren van onze emoties staan in een rechtstreekse verbinding met het immuunsysteem
  • Zintuiglijk bewustzijn is een ervaringsweten dat gnosis wordt genoemd
  • ‘De’ seksualiteit bestaat niet en wat er wel bestaat is fundamenteel irrationeel omdat onze wil op de oerkracht geen enkele vat heeft

Spanning

  • Psychische spanning zet zich af op basisfuncties
  • Psychische spanning heeft een directe relatie met de spierspanning
  • Psychische spanning zet zich af in de inwendige organen
  • Angst kan, eenmaal doorgedrongen tot de cortex, enorme proporties aannemen
  • De grondvorm van alle angst is die voor het ‘niets’; voor een afgrond naar het onbekende

Overig

  • Spirituele levensbeschouwingen stellen basisfuncties vaak centraal
  • Muziek is doorslaggevend in beleving van spiritualiteit
  • Bij geboorte wordt de placenta vervangen door de longen waarmee de mens zich gebonden weet aan de ‘kosmische moeder’
  • De mens heeft geen ademhaling omdat die ademhaling is
  • Overgave aan slaap is mogelijk de meest kosmische ervaring die we hebben
  • Dromen worden in de westerse cultuur slecht gewaardeerd waarmee geloofd wordt dat er geen vat op kan zijn
  • De polariteit van leven en dood is nergens zo sterk aanwezig als bij voeding
  • Evident toont seksualiteit hoezeer verstand geen greep op de werkelijkheid heeft
  • Elk wezen heeft innerlijk maatgevoel waarmee evenwicht ontstaat
  • ‘Med’ van het woord medicijn en meditatie is afkomstig uit het Latijn dat genezen betekent

Literatuur

Tjeu van den Berk, ‘Het mysterie van de hersenstam – Over basisfuncties, psychosomatiek & spiritualiteit’, Uitgeverij Meinema, Zoetermeer, 2001

Bijdrage van

Leander Tijdhof

Met dank aan

Wim Laumans